25500-1 (588099), страница 6
Текст из файла (страница 6)
Параўн: вычаўраць , зак.Сохнуць ад хваробы (НС).
Вышмыкнуць, зак. Вываліцца, выпасці (Варлыга).
Карабок вышмыкнуў з пальцаў, стукнуў аб падлогу і адкаціўся пад услон (Алімпіяда, с.19).
Вышчалуквацца, незак. Вылузвацца (СПЗБ, т.1).
Касьбой сама лепш вышчалукваліся ліповыя пруткі з кары. (Тартак, с.134). Ён узяў у пальцы сухі струк і вышчалукнуў (Найдорф, с.130).
Дапаганяць, незак.Дамагацца.
Яму /Харбіну/ не адказалі, і ён паздароўкаўся яшчэ раз, мацней і смялей, як дапаганяў свайго (Алімпіяда, с.325).
Длубаць, незак. Дзяўбаць.
А тут – днём ля кавадла круціся, калодкі длубай, як дзяцел, а ноч усю – “самагонку” гані (Мсціжы, с.41).
Параўн: длубаць незак., абл. – калупаць (ТСБМ, т.2).
Драгаць, зак. Стукаць.(СПЗБ, т.2).
Запёрлася і не адчыняе. З гадзіну ўжо драгаю. Не адчыняе.(Алімпіяда, с83). Дзверы былі запёршы, і ён доўга драгаў, пакуль не адчынілі (Сцяпан Жыхар са Сцешыц, с.166).
Загавець, зак. Памерці, загінуць.
І сябе ў зямлю загоніш і машыну... З-за рубля загавееш..(Агні, с.79).
Параўн.:загавець – захварэць (Мат. мін-мал.-ІІ), загавець – пачаць пасціць (СПЗБ, т.2).
Залзаваць, незак. Хварэць на мыт (пра каня) (СПЗБ, т.2).
Але і маці, і ён, Міфодзя, знаюць, што Смык – адчэпнае, што ён залзуе, што і да Кур’янаўскіх Садоў не дойдзе па такім снезе(Алімпіяда, с.457).
Закладаць, незак. Зачыняць (СПЗБ, т.2).
Яны /грыбы/ хутка сохлі ў печы, калі закладала маці юшку, і пахлі на ўсю хату(Лонва, с.163).
Зарваць, зак. Перастаць даіцца. (СПЗБ, т.2).
Няма ўжо куды ганяць у поле скаціну, зарвалі каровы, вымя матляецца, як у тых, што здыхалі пасля вайны (Алімпіяда, с.12).
Засіліць, зак. Зачэрпнуць (СПЗБ, т.2).
Зняўшы з крука чорную паўлітровую кружку, засіліў поўную вады і выпіў да дна (Алімпіяда, с19). Сагнуўшыся, ён засіліў рукой снегу (Агні, с.94).
Параўн.: сіляць –нанізваць(НЛ).
Застрэпаць,зак. Застукаць.
Застрэпала па спіцах сухая гавыла (Алімпіяда, с.77).
Заўрагаваць, зак. Закапрызіць, занаравіцца (СПЗБ, т.2).
Не зважай, Язэп, дзяўчо заўрагавала.. Бывае. (Алені, с.37)
Зашваргатаць, зак. Загудзець.
Матор, пачуўшы цвёрдую дарогу, як чалавек чуе босымі нагамі пасля балота выбітую сцежку на полі, зашваргатаў ціха і роўна, бы ўзрадаваўшыся (Алімпіяда, с.46).
Заштабнаваць, зак. Зашыць.
Жывот заштабнавалі, можа, там што ладнае і ўшылі заадно? (Алімпіяда, с.317).
Збяёдаць, зак. Сапсаваць, закінуць абы-куды.
Вядро толькі маё не збяёдай са злосці (Алімпіяда, с.58).
Злажыцца, зак. Набыць навыкі, прыстасавацца (СПЗБ. т.2).
Я шафёр.. У салдатах злажыўся і правы маю (Сцяпан Жыхар са Сцешыц, с.158).
Значы/ць, незак. Паказваць на цельнасць (ТСБМ, т.2).
Наста думае, што карова будзе цяліцца толькі ў канцы месяца, а можа аж пасля грамніц, нядаўна значыць пачала (Тартак, с.213).
Параўн.: значыць , незак. Выразна відаць, што цельная (Янкоўскі-І). быць цельнай (ЖС).
Лыхаць, незак., экспр. Шнырыць (СПЗБ, т.3).
А ты, сучка, лыхаеш цэлы дзень, бегаеш, хвастом круціш.. (Алімпіяда,с.521).
Маніцца, незак. Мець намер, хацець (ТСБМ, т.3)
Даўно манюся сказаць: аддавай дачку замуж і бяры мяне ў прымы (Алімпіяда, с.95). Даўно манілася, яшчэ вясной, расказаць табе ўсё (Лонва, с.45).
Параўн: маніцца – збірацца, хацець што-небудзь зрабіць (НС), маніцца – спрабаваць (Мат. мін.-мал.-ІІІ).
Надыбаць, незак. Надыходзіць.
Холадна ўжо ў ночы. Восень надыбае. (Лонва, с.26).
Назызаць, незак. Апухаць, ацякаць (СПЗБ, т.1).
Мусіць, назызалі ногі, бо цесны рабіўся абутак. (Мсціжы, с.72).
Параўн.: азызьнівець, зак. – азызнуць (ЗНС).
Намэнчыцца, зак. Намучыцца (СПЗБ, т.3).
Намэнчылася сёння за дзень, такое перажыўшы, і цяпер спіць (Алімпіяда, с. 521).
Наўрэцца, зак. Патрапіць (Сцяшковіч).
Хаця ён тады не скора да партызан падышоў: на паліцыю баяўся наўрэцца (Лонва, с.141).
Пагаліцца, зак. Паквапіцца (ТСБМ, т.5).
Сабольскі пагнаўся-пагаліўся, на багацці галаву звярнуў (Чакай у далёкіх Грынях).
Параўн.: галіцца незак. – быць ахвочым да чаго-н.(Янкова), зайздросціць, квапіцца (Сцяшковіч Мат., Бялькевіч).
Пад’ялдыкваць, незак. Падкалупваць (ЗНС).
Я знаю дзве сям’і. – А трэцяя, Корань? – Не пад’ялдыквай.. Другая, я табе скажу, ужо не сям’я. (Алімпіяда, с.469).
Параўн.: пад’юджваць –падбухторваць (НЛ), падвохрыць – падбухторыць (ЖС).
Пастыдацца, зак. Пасаромецца (СПЗБ, т.3).
Чалавека б чужога пастыдаўся (Лонва, с.123).
Патрафляць, незак. Дагаджаць (СПЗБ, т.3).
Стары чалавек быў вопытны і патрафляў каню. (Мсціжы, с.26).
Параўн.: трафіць – трапіць (ЖС).
Перажаргаць, незак. Пераступаць праз што-небудзь, каго-небудзь (СПЗБ,т.3.)
Ён(Фірага) стаў з вядром у руках у парозе ў качарэжніку, наступіўшы босай нагой на новы бярозавы венік: чакаў, пакуль яна перажаргае ззаду парог (Алімпіяда,с.17.).
Пліхнуць, зак. Выліць, пырснуць (СПЗБ,т.4).
Падбегшы да гародчыка, дзе ляжалі на траве яго(Фірагі) паўбацінкі, пліхнуў ваду, што асталася на дне ў вядры (Алімпіяда,с.17).
Распліхваць, незак. Разліваць (СПЗБ,т.4.).
Стукнуўся аб зямлю асвер, над зрубам падскочыла на круку вядро, распліхваючы ваду (Алімпіяда,с.17).
Садліжаць. Зрабіцца вільготным; паказваць на адлігу (СПЗБ,т.4.).
Памякчэла шэрань, чуваць было пад нагамі: садліжыць (Мсціжы,с.17).
Дзеяслоў утвораны ад назоўніка адліга.
Параўн.: адліжыць – стаць адліжным ( пра цёплае з раставаннем снегу надвор’е) (ТСБМ,т.1); сатліжыць – пацяплець (НС).
Сашмыкнуцца, зак. Зваліцца.
Жоўценькая таблетачка но-шпы сашмыкнулася з далоні і доўга кацілася ад стала па падлозе (Алімпіяда,с.32).
Сіляць,незак. Набіраць, зачэрпваць (СПЗБ,т.4).
Вот відзіш шкляначкай вадзіцу сіляем. А дзе кружачка? (Алімпіяда, с.415). Нават пясок з кучы сіляў асцярожна (Найдорф,с.53).
Параўн.: сіляць – браць, чэрпаць(Бялькевіч); засіліць – зачэрпаць (Сцяшковіч); сіляць – нанізваць (НЛ).
Склець, зак. Зябнуць, мерзнуць. (ТСБМ,т.5, ч.1,абл.).
Васіль захоча паразважаць, бо сумна вось так склець вясковаму інтэлігенту (Чакай у далёкіх Грынях, с.40).
Скрыляць , зак..Рэзаць скрылікамі (СПЗБ,т.4.).
Яма ў яе пад нагамі шырэла: яна скрыляла ў яе ад берагоў чырвоную ліпкую гліну на ўвесь штых старой рыдлёўкі (Найдорф,с.188).
Параўн.: скрылі – парэзаная тушаная бульба (ЖНС); скрылькі – суп з бульбы (Мат. мін.-мал.).
Спрудзіцца. Напружыцца (СПЗБ,т.4).
Падволы зноў паехалі адна на адну, спрудзіліся і пасталі (Тартак,с.52).
Стрэпаць,незак. Біць, хвастаць.
За хатай стрэпала шчацэ і плячы здзічэлая вішня сваёй суровай галінаю (Алімпіяда,с.499).
Сувірацца. Сварыцца, лаяцца (СПЗБ,т.5).
Акцызнік на некага сувіраўся, аж сціскаў кулакі (Лонва,с.119).
Сцюцюрыцца, зак. Скурчыцца, сціснуцца (СПЗБ,т.5).
Сама Таня сцюцюрылася ў перадку, уціснуўшыся ў сваё старое, з вялікім чорным авечым каўняром паліто (Алімпіяда,с.78.).
Сцяцца,зак.Пакрыцца лёдам, замёрзнуць; сціснуцца, зацвярдзець. (СПЗБ,т.5).
Ён пачуў, як сцяліся, змёрзшыся, у мокрых валёнках халявы і стукалі адна аб адну, калі ён ступаў (Агні,с.93).
Тасавацца, незак. Падыходзіць, дапасоўвацца (СПЗБ, т.5).
Ніяк ён /чалавек/ не тасаваўся да плата з высокім канаторжнікам, да машын, да хат, да ўсяго ў вёсцы – яго не прымала вока (Алімпіяда, с.32).
Уважацца, незак. Адносіцца з павагай (СПЗБ, т.5).
Жэнька дык мяне ўважаецца: маўчала, зубы толькі паказвала...(Лонва, с.84).
Параўн.: уважацца – старацца не зрабіць чаго-небудзь (НС).
Усундычыць, зак. Усунуць, усучыць.
Але ж і яна сама /Пракурорыха/ грошы Джвучку ўсундычыла. (Чакай у далёкіх Грынях, с.28).
Учарэпіцца, зак. Учапіцца (СПЗБ,т.5).
Учарэпіўся /Фірага/ дзвюма рукамі за вядро, як за збавенне, прысеў і нагнуў да яго сваю галаву ((Алімпіяда, с.15).
Хвіцнуць, зак. Хістануць.
Пасля раптам рукі ў Сцяпанаўны хвіцнулі, як вывернутыя ветрам сукі ў дрэве (Алімпіяда,с.496).
Чыкілдыкаць, незак. Хадзіць кульгаючы (СПЗБ, т.5).
Замяце зімой дарогу, і ён будзе чыкілдыкаць, як некалі бацька (Алімпіяда, с.607).
Параўн.: кавіняць, таргікаць, талалыхаць – ісці кульгаючы (НЛ).
Шашчэць, шасцець незак. Шалясцець, шамацець (СПЗБ, т.5).
Шашчэла пад імі сухая баравапя трава сінюха, пахла грыбамі і брусніцамі (Лонва, с.41).Было чуваць, як звінелі ў хаце ў вокнах шыбы і шашчэў, асыпаючыся ў яму на дно, пясок (Тартак, с.154). Пад калясьмі шасцела старое белае асінавае лісце, ліпла на мокрыя ад зямлі колы. (Тартак, с.74).
Параўн.: шахцець – шастаць (ЖС).
Шваргатаць, незак. Бурліць, пералівацца з шумам.
Толькі ў старым альшэўніку ля Белага шваргатала на каменні перасохлая – намачыць вераб’ю лапкі – рачулка (Алімпіяда, с.500).
Шупіць, незак. Разумець (Сцяшковіч).
Яна лепш шупіць, што да чаго (Лонва, с.74).
Параўн.: шупіць – цяміць, разумець (Бялькевіч).
Прыслоўі
Вобмаль.Мала.(СПЗБ,т.1).
І калі каму вобмаль будзе, - Сцяпанаўна паказала на вёдры, - не шкадуйце, не галадаем (Алімпіяда,с.296).
Параўн.: вобмаль.Малавата (Янкоўскі).
Дагібелі. Многа.
І фартухоў на ім дагібелі, вянкі з дзеразы? (Чакай у далёкіх Грынях,с.28).
Додніцай. Досвіткам (СПЗБ,т.2).
У гаршку на прыпечку стаяла мяса, якое яна паставіла была нанач у печ варыць лінінцам, а тыя додніцай тады сабраліся і пайшлі не еўшы (Тартак,с.16).
Долкі. На зямлю, на падлогу (СПЗБ,т.2).
Здавалася, што яны на машынах пакладзены ў радок і соўгаюцца ад барта да барта на выбоінах, ніяк не могучы вываліцца долкі.(Найдорф,с.98) Ён апусціўся долкі па драбіне, і яны доўга яшчэ сядзелі пад частаколам ля дошак, маўчалі (Лонва,с.26).
Дзярката. Рэзка, надрыўна.
Сігнал закрычаў ядрана і дзярката, як хрыпаты чалавек, сагнаўшы з бруку...(Алімпіяда,с.203).
Жыўцом. Гвалтоўна (СПЗБ,т.2).
Нібыта чалавек хацеў схавацца ў замкнёным сельсавеце, вырваў з вушака жыўцом замок з прабоем і апрогся (Алімпіяда,с.443).
Звёсна. Вядома (Бялькевіч).
Звёсна, за што. За нашу бабскую долю (Алімпіяда,с.267).
Льга, безас.-прэд. сл. Можна, магчыма (СПЗБ,т.2).
Думаў – не ўбачыць, але са сцэны льга ўгледзець усё ( Чакай у далёкіх Грынях, с.119).
Навотліж. Наводмаш (СПЗБ,т.3).
Я ёй гавару-гавару... – яна махнула рукой навотліж, як маці, - а яна на грэблю паказвае (Алімпіяда,с.529).
Параўн.: навотліва – наводмаш (Янкова); навотлях(НЛ); навотліў (ЗНС); навотляг (ЖС).
Назнайніцу. Навыварат (Сцяшковіч).
Яна мне, гэта бежанка, душу назнайніцу вывернула (Бежанка,с.53) Расцягнулася толькі на зямлі накідка, астаўшыся ляжаць назнайніцу (Тартак,с.64).
![](https://s.studizba.com/z.php?f=/templates/si/i/noavatar.png&w=100&h=100&t=1"){kind=avatar}
