41897 (588138), страница 9

Просмтор этого файла доступен только зарегистрированным пользователям. Но у нас супер быстрая регистрация: достаточно только электронной почты!

Текст из файла (страница 9)

Эртын эртэ сагта

Энэ дэлхэйн эртэдэ,

Урдын урда caгтa

Улад зоной баргада,

Хγхэ голой эхиндэ,

Хγбшэ тайгын хаяада,

Урса гэрхэн барижа,

Утаа гарган бааюулжа,

Аха дγγнэр хоюулаа

Айл hууhан юм hэн ха.

Тэрэ хоёр хγбγγд

Тэнэг сэсэн хоёр hэн.

Шаалай гэдэг ахань

Шамбай ехэ бэетэй,

Шадал ехэ хγсэтэй,

Шалбагар зузаан уралтай

Шал тэнэг юм hэн ха;

Дγγ хγбγγн Шаанайнь

Дγγрэн сэсэн ухаатай,

Тусгаар олон аргатай,

Тунгалаг хурдан хлэтэй,

Торгон нимхэн уралтай,

Онсо мэргэн харбаатай,

Ой сэсэн юм hэн ха.

Иимэ хоёр хγбγγд

Эжытэеэ гурбуулан

Хоёр харагша γнеэтэй,

Хотошо Тγмэр нохойтой,

Урьхаар ан баридаг,

3ангаар загаhа баридаг,

Хогшол зөөреэр дyтaaгγй,

Хоолой юумээр туляагγй,

Амгалан тэнигэр байдалтай

Ажана hуудаг юм hэн ха.

Уhа мγрэн урдажа байба,

Саг жэл γнгэржэ байба,

Caha, бороо орожо байба.

Он жэлэй ошохо бγри,

Уhа мγрэнэй урдаха бγри

Урьхань удардаг боложо,

Зангань задардаг болобо.

Ой сэсэн Шаанай

3ангаа яажа заhахые,

Урьхаа яажа уяхые,

Ангууряа яажа арбижуулхые

Анхаран нэгэтэ бодобо.

Шал тэнэг Шаалай,

Шалбааг сохижо байлтагγй:

Хγн хадаа хγдэлэг,

Амитан хадаа абалаг, - гээд,

Олоhо нooho ээрэжэ,

Урьха зангаа заhажа,

Ахаяа дуудажа aсарaaд,

Арга заажа захалба:

Ай, тэнэг ахаймни,

Агнаха ябаха хэрэгтэй:

Ажалгγй hyyxa гээшэмнай

Адаг муухай хэрэг юм.

Урьха табижа hypa,

3анга табижа занша.

Хатуу шэрγγниие γзэхэ

Хабаш болоо гээшэл даа,

Саhа бороондо дaapaxа

Сагшни ерээ, - гэбэ ха.

Урьха, зангаяа γзγγлжэ байжа,

Уруу өөдэнь эрьюулжэ байжа,

"Уpьxa иигэжэ табидаг юм", - гэжэ

Заабари ехээр заабарилаад,

Бархагар хара харганаатай

Баруун хонхор абаашад,

Батаар уяжа табяад epэ.

Υдэшэ бγри шалгажа,

Υглөө бγри γзэжэ,

Ороhон юумыень барижа,

Υтэр наашань асархаш.

Энээниие хээд байгаа hаа,

Хара тархяа хаража шадахаш,

Хажуудахи хундөө туhалжа шадахаш, - гэжэ

Гэмэрэн байжа hypaaд,

Тэндэ байhан урьxaяa

Тэбэрюулжэ ябуулба.

Шал тэнэг Шаалай

Ойлгоhон газартаа уръхалаад,

Заалгаhан газартаа зангалаад,

Гэдэргээ hөөргөө тэхэрижэ,

Гэртээ бусажа оробо,

Ой сэсэн Шаанай:

Одоо миин hуултагγй,

Олзын хойноhоо ошохом,

Хайрын хойноhоо харахам, - гээд

Хотошо нохойгоо дахуулжа,

Хойто хγхэ хγбшэдөө

Хонон агнахаар гараба ха.

Хγбшэ хангайн хаяагаар,

Хγлэр модоной буртагаар

Һγни дγγрэн тэнэбэ,

Һγгнэ hэтэ махаба,

Ябагаар ябан туйлажа,

"Яhалын" оройдо хγрэбэ.

Υγрэй сайhанай hγγлхэнээр,

Υглөөнэй улаан наранаар

Харан гэхэдэнь халюунууд,

Болгоон гэхэдэнь булганууд

Модон бγри монсоролдобо,

Гэшγγhэн бγри хатаралдаба.

Ой сэсэн Шаанай

Булгануудыень буудажа мэдэбэ,

Халюухануудыень харбажа мэдэбэ.

Бууда буудаhаар булгадаа

Бухалай зэргэ обоолбо,

Харба харбahаар халюудаа

Хадын зэргэ суглуулба

Ой сэсэн Шаанай

Одоо сэдьхэлээ ханаба,

Олзо боро булгадаа,

Олон хурин халюудаа

Орой дээрэ обоолжо,

Уулын зэргэ болгоhоор,

Хабтага соогоо хадагалжа,

Хадын зэргэ болгоhоор,

Баярай ехэ бардамтай,

Баясхалангай ехэ хγхюутэй.

Алхалааб гэжэ гэшхэлэн,

Арбан сажан hγрэжэ,

Жороолооб гэжэ ябажа,

Зургаан сажан hγрэжэ,

Агшан зуурын талада

Айлдаа хγрэжэ бусаба,

Гэшхэм зуурын барагта

Гэртээ хγрэжэ ерэбэ.

Гэртээ ерэн гэхэдэнь,

Гэнэн тэнэг Шаалай

Олиг тэнэгээ бараагγй,

Ошожо урьхаашье γзөөгγй,

Шал тэнэгээ бараагγй,

Шандагаяа ошожо абаагγй,

Гэзээрээ дγγрэн дэбхэржэ,

Хγлөөрөө хγл хэжэ,

Хγльбэржэ, мухарижа,

Һγхиржэ, шашхажа байба ха.

Ой сэсэн Шаанай

Орожо ерэhээр гэмэрбэ,

Шал тэнэг ахаяа

Шабхуурдан наншан алдаба:

Нохой яндан аашатай, Нобшо залхуу дэбтээри, - гэжэ

Гэмэрэн байжа хараагаад,

Уръхаяа узэхыень эльгээбэ,

3ангаяа харахыень ябуулба.

Тэнэг Шаалай ошожо,

Тэрэ урьхаяа γзэхэдэнь,

Хани хоёр шандаган

Хаагдашаhан байба ха.

Шал тэнэг Шаалай

Хоёр шандагадаа абажа,

Гайхахын ехээр гайхаба,

Эльбэхын ехээр эльбэбэ:

Хоёр хайран шандагадни,

Яагаа hайханууд юмта,

Яагаа гоёхонууд юмта!

Ябажа талиижа харигты,

Нютагтаа талиижа бусагты, - гэжэ

Һайхашаан байжа табижархёод,

Шандагагγйгөөр бусаба ха.

Сэсэн дγγдээ ерэбэ,

Сэхыень баран хэлэбэ:

Уръхадаа ошожо ерээб,

Ороhон юумыень γзөөб.

Хани хоёр шандаган

Хабшуулдашаhан байба.

Гайхaxын ехээр гайхабаб,

Эльбэхын ехээр эльбэбэб.

Хоёр хайран шандагадни,

Яагаа hайханууд юмта,

Яагаа roёхонууд юмта,

Ябажа харигты даа,

Нютагтаа бусагты даа, - гэжэ

Һайхашааhандаа табяад,

Шандагагγй ерэбэб, - гэбэ.

Ой сэсэн Шаанай

Угаа ехээр уурлажа,

Тэнэг мyнxaгыeнь гайхажа,

Тэнхээ тамираа алдаржа:

Баригдahан юумыень бγ таби,

Бажуужа алаад, асардаг бай, - гэбэ.

Υглөөдэрынъ боложо,

Υнөөхи тэнэг Шаалай

Ухаандаа оруулан hанажа,

Уръхаа γзэхөөр ошобо.

Хγрэжэ ошоод харахаданъ,

Хγгшэн эхэнъ хабшуулдаад:

Хγбγγм, γтэр туhалыш,

Хγгшэн эхэеэ гаргыш.

Υглөөгγγр эндэ мэдэнгγй,

ΥУнеэдээ туужа ябатараа,

Хара муухай зангадаш

Халтиран орошобоб, - гэбэ ха.

Шал тэнэг Шаалай

Шашажа удаан байбагγй:

"Дууhан алаарай" - гэhэн

Дγγгэйнгээ захяа дγγргэжэ,

Баригдаад байhан эхэеэ

Бажуун алахаяа забдаба.

Хγбγγн Шаалайнгаа тэнэгыенъ,

Хγдөөдэ алажа болохыенъ

Элирхэй hайнаар мэдэхэ

Эхэнъ иигэжэ хэлэбэ:

Ангай зангада орогшодые

Алаха гээшэш зγбтэйш haaнь,

Шамдажа намаяа гаргажа,

Шаанай дγγдээ абааша.

Абаашаад гэртээ намаяа

Алаха болихо хоёроо

Дγγтэеэ хоюулан хэлсэжэ,

Дγγргэхэт, - гэжэ эхынгээ

Υгэлэн хэлэхые ойлгожо,

Υрөөhэн хγлөө булгарhан

Υтэлhэн эхэеэ γргэлөөд,

Υргэн ехээр алхалжа,

Гэшхэн ехээр гэшхэлжэ,

Гэртээ бусажа ерэбэ,

Сэсэн Шаанай дγγдээ

Сэхыень дyyhaн хэлэбэ...

Ой сэсэн Шаанай

Ухаа мэдээ алдажа,

Уураа ехэ хγрөөшье haa,

Дγγрэhэн хэрэгые мэдэжэ,

Дуугай болон намдажа:

Эжынгээ бэе эмнγγлхэ

Эмшэниие эалажа ерэ, - гээд,

Дγнгеэ тэнэг Шаалайгаа

Эмшэн тээшэ эльгээбэ.

Дан тэнэг Шаалайн

Дасан хγрэжэ ерэхэдэнь,

Хөөрэхэ дуугарха хγнгγй

Хγнды дуган байба ха.

Шаалайн гайхан харахада,

Шалхагар ламын шэнжэтэй

Шабар бурхан байба ха.

Шамдагай хажуудань ошожо,

Ушар хэрэгээ тайлбарилжа,

Уряал эалал айладхаба.

Шабар бурхан шалхайжа,

Шал дуугай hyyxaдaнь:

Дээрэнхы хэдэр лама, - гээд,

Дэндγγ ехэр сухалдан,

Хγзγγнhээнь боожоор ооhорлон,

Хγтэлэн зγдхэхэ гэхэдэнь,

Табхар шабар бурханай

Тархинь таhаран унашаба.

"Шалхайжа эндэ hуутараа,

Шабар болошоо юм байна", - гэжэ

Хара хубидаа hанажархёод,

Ганса толгойень тэбэрин,

Газаашаа гаража ябаба.

Тэрэ гэхын барагта

Хожогор ламбaгай орожо,

Хорижо толгойень орхюулаад,

Ламын ошоhон газарые

Лаблан заажа γгэбэ.

Шал тэнэг Шаалай

Саашаа зорин ошобо.

Хадатай модотой харгыда

Хаялуулан гэшхэлжэ ябахадань,

Хара гγрөөhэн - баабгай

Халдажа добтолон ерэбэ.

Мундуу тэнэг Шаалай

Myшхaн бажуун алажархёод,

Ламын ошоhон нютaгта,

Ламатан байhан газарта

Залан сэхээр ерээд,

Залал айладхан золгобо.

Ямбархуу зантай лама

Яб таhа арсаба:

Ябагаар ерэhэн шамтай

Яажа ошохобиб? - гэбэ.

Хγшэ тэнхээ ехэтэ

Хγйхэр тэнэг Шаалай:

Хγшэмни яhала ехэ юм -

Хγзγγн дээрэм hуу, - гээд,

Хγндэ шалхагар ламаяа

Хγзγγн дээрээ γргэлэн,

Тγрγγн ерэhэн харгыдаа

Тγргэн гэшхэлэн оробо.

Шалхагар лама мэгдэнги

Сошордуу дуугаар хэлэбэ:

Байзыш, нγхэр, аргаарыш,

Буруу замда орообди,

Хара гγрөөhэнэй ябадаг

Харгы гээшэл энэмнай.

Ондоо тэрэ харгыда

Ороё, - гэжэ уухилба.

Аараг тэнэг Шаалай

Асууhан ламадаа харюудань:

Арьяатан хара гγрөөhые

Алаад ерээ hэм, - гэбэ.

Лама ехээр гайхажа,

Лаблан ехээр асууба.

Тэрэ xapгыгaapнь ябабад,

Хара гγрөөhэнэй бэеые

Харан γзэн байхадаа,

Яагаад aлahан ушарыень

Яаран лаблан асууба.

Эрьюу тэнэг Шаалай

Элеэр ойлгуулхые оролдон:

Иигээд алааб, - гэжэ

Ламын хγжγγн хγзγγе

Лабхан баряад бажууба.

Ламань тэндээ тарайжа,

Лаглагар бэень hуларба.

"Хэдэр байха лама хγн,

Хэдэрлээд хэбтэнэ", - гэжэ

Тэрэ ламынгаа бэеые

Тэбэрин гэртээ ерэбэ.

Яндан тэнэг Шаалай

Ябадалаа баран хэлэбэ,

Ухаан сэсэн Шаанай

Уур сухал болобо.

Хараалай муугаар хараажа,

Шэрээлэй муугаар шэрээбэ.

Эгэшэдээ тγргэн ошожо,

Нэгэ хγнэг hγ,

Сэршэ торгон хадаг,

Тэбхэ ногоон сай

Эрижэ ерэ, - гээд эльгээбэ.

Эрьюу Шаалай ошобо,

Эгэшындээ хγрэжэ оробо.

Эгэшындээ хурэжэ оробо. '

Эрижэ ерэhэн эрилтыень

Эгэшэнь дγγрэн зγбшөөгөөд:

Хонидоо hаагаагγй байгааб,

Хонидыем ошожо acapa, - гээд,

Yhанай саада бэедэ

Уймар дγγгээ эльгээбэ,

Хонгор тэнэг Шаалайнь

Хонидыень ошожо туухадань,

Урагшаа, хойшоо гγйлдэжэ,

Хонидыень ошожо туухадаИIf.

Урагшаа; хойшоо гуйлдэжэ,. }.

Уhа гаража γгэбэгγй.

Яажашье гаргажа ядахадаа,

Яhала гайхан тагнажа:

"Гуталтай хадаа иигэнэ", - гээд,

Туруунуудыень абаад туршаба,

Туhа юрэдөө болобогγй.

"Гуталыень дахин γмэдхγγлхэм", - гээд,

Tуруунуудыeнь баhа углаба,

Туhа юрэдөө болобогγй.

Арга хабаа барагдаад,

Абгайдаа ерэжэ хэлэбэ:

Гуталтай хадаа гаранагγй гээд,

Гуталыеньшье тайлаад туршабаб,

Гарахагγй хонид байбал даа.

Гуталаа γмдэхөө hанаа гээд,

Аараг тэнэг Шаалай

Асууhан ламадаа харюудань:

Арьяатан хара гγрөөhые

Алаад ерээ hэм, - гэбэ.

Лама ехээр гайхажа,

Лаблан ехээр асууба.

Тэрэ xapгыгaapнь ябабад,

Хара гγрөөhэнэй бэеые

Харан γзэн байхадаа,

Яагаад aлahан ушарыень

Яаран лаблан асууба.

Эрьюу тэнэг Шаалай

Элеэр ойлгуулхые оролдон:

Иигээд алааб, - гэжэ

Ламын хγжγγн хγзγγе

Лабхан баряад бажууба.

Ламань тэндээ тарайжа,

Лаглагар бэень hуларба.

"Хэдэр байха лама хγн,

Хэдэрлээд хэбтэнэ", - гэжэ

Тэрэ ламынгаа бэеые

Тэбэрин гэртээ ерэбэ.

Яндан тэнэг Шаалай

Ябадалаа баран хэлэбэ,

Ухаан сэсэн Шаанай

Уур сухал болобо.

Хараалай муугаар хараажа,

Шэрээлэй муугаар шэрээбэ.

Эгэшэдээ тγргэн ошожо,

Нэгэ хγнэг hγ,

Сэршэ торгон хадаг,

Тэбхэ ногоон сай

Эрижэ ерэ, - гээд эльгээбэ.

Эрьюу Шаалай ошобо,

Эгэшындээ хγрэжэ оробо.

Эгэшындээ хурэжэ оробо. '

Эрижэ ерэhэн эрилтыень

Эгэшэнь дγγрэн зγбшөөгөөд:

Хонидоо hаагаагγй байгааб,

Хонидыем ошожо acapa, - гээд,

Yhанай саада бэедэ

Уймар дγγгээ эльгээбэ,

Хонгор тэнэг Шаалайнь

Хонидыень ошожо туухадань,

Урагшаа, хойшоо гγйлдэжэ,

Хонидыень ошожо туухадаИIf.

Урагшаа; хойшоо гуйлдэжэ,. }.

Уhа гаража γгэбэгγй.

Яажашье гаргажа ядахадаа,

Яhала гайхан тагнажа:

"Гуталтай хадаа иигэнэ", - гээд,

Туруунуудыень абаад туршаба,

Туhа юрэдөө болобогγй.

"Гуталыень дахин γмэдхγγлхэм", - гээд,

Tуруунуудыeнь баhа углаба,

Туhа юрэдөө болобогγй.

Арга хабаа барагдаад,

Абгайдаа ерэжэ хэлэбэ:

Гуталтай хадаа гаранагγй гээд,

Гуталыеньшье тайлаад туршабаб,

Гарахагγй хонид байбал даа.

Гуталаа γмдэхөө hанаа гээд,

Харахан хирээ золгобо,

Хаб харань гайхалтай.

Хайратай шубуун ниидэжэ,

Һγ эрин элихэдэнь,

Һγеэ хаяжа γгэбэб.

Наашаа ябажа ябатарни,

Нарин хуhан найгалзан

Хадагыем эрин ганхаба,

Хaдaгaa γгөөд ерээлби.

Баhа наашаа ябахадам.

Булаг уhан бурьялжа,

Бусалан жэргэнэн байхадань,

Сайем эриhыень мэдэжэ,

Сайгаа уhандаа γйжэрхёод,

Садатараа уугаад ерэбэб, - гэжэ

Дγγ хγбγγндээ хэлэhэндээ

Гэмнэгдэжэ байхадань,

Эхэеэ эрьежэ γзэхэеэ

Эгэшэнь хγрэжэ ерэбэ.

Υгэhэн юумыень барандань

Υгы болгоhон байхадань,

Хонгор тэнэг дγγмни

Хонидойм туруу hугалжа,

Хонидыем хγлгγй болгобо.

Нарай хγбγγнэйм зулайе

Няhалан ехэ зобообо:

Энэ тэнэг Шаалайгаа

Эрид шангаар хэhээе, - гээд,

Хэлэн эхи татажа,

ЭрНА шангаар хэhээе1 ГЭЭД,

Хэлэн эхи татажа,\

Хэлсэн захалан байба xa.

Тиигэжэ хэлсэжэ гэмγγдээ

Тэнэгшье унан тэрьелhэн

Υγхи тэнэг Шаалайн

Υльгэр иигэжэ дγγрэдэг юм,

Υргэлжэлэн саашань хэлсэдэг

Υхибγγд бии ха гэлсэдэг юм.

Гурбан поршоонхо.

Характеристики

Список файлов ВКР