60580 (673825), страница 2
Текст из файла (страница 2)
Пачынаючы сярэдзiне 1869 г. у беларускiх губернях аднавiлi выданне кнiг на польскай мове. У 70-х гг. XIX ст. з дазволу вiленскага цэнзара былi выдадзены 254 кнiгi на польскай мове, галоным чынам на рэлiгiйную тэматыку. Пры неабходнасцi невялiкiя падачкi мясцоваму дваранству радавымi коламi маглi быць вытлумачаны як першы крок да понага задавальнення iх памкнення у замен на адмову змагацца за адраджэнне Польшчы9.
У час палiтычнай рэакцыi пачатку 90-х гг. XIX ст. ва мовах узмацнення палiтыкi велiкадзяржанага шавiнiзму урад i мясцовая адмiнiстрацыя адыходзяць ад палiтыкi папярэднiх гадо. Каталiцкае дваранства зно пачало спрымацца як ненадзейны саюзнiк. Папярэдняя палiтыка была абялена памылковай i здрадай “рускай справе” у Беларусi. Па загаду вiленскага генерал-губернатара I.С. Каханава 1884-1885 гг. большасць чынонiка каталiцкага веравызнання зно была звольнена i заменена на рускiх. Да 1888 г. былi зменены се прадвадзiцелi дваранства з лiку мясцовых каталiцкiх землеладальнiка на рускiх дваран, многiя з якiх не мелi зямельнай уласнасцi Беларусi.
Былi спробы нават зачынiць таварыствы сельскiх гаспадаро у сувязi з тым, што там, на думку расiйскiх улад, кiравалi справамi “польскiя” землеладальнiкi. Мясцовыя лады змацнiлi дыскрымiнацыйныя меры дачыненнi каталiцкага дваранства, не дапускалi парушэння абмежавальных закона у сферы землеладання i землекарыстання католiка i ярэя.
У залежнасцi ад змен адносiн улад да дваранства Беларусi адбывалiся перемены ва радавай палiтыцы дачыненнi да сялянства.
Адмена ва мовах пастання 1863 г. часоваабавязаных адносiн сялянства i перавод яго разрад уласнiка прымусiлi рад тэрмiнова вырашаць пытаннi забеспячэння сялян палiвам, размежаванне памешчыцкiх i сялянскiх угоддзя, а таксама сервтутнае пытанне. Памешчыкi пасля адмены часоваабязанага стану нярэдка пераставалi забяспечваць сялян i лiчылi, што апошнiя трацiлi права на сервитуты. У 1863 г. урад бы зацiкалены спакоi вёскi i сувязi з гэтым пайшо на ступкi сялянству. Адпаведна распараджэнню вiленскага генерал-губернатара за сялянамi заховалася права атрымання палiва ад памешчыка па станоленай плаце цi за павiнасцi. Урад забаранi таксама Беларусi i Лiтве абавязковае размежаванне годдзя па жаданню аднаго толькi памешчыка i захава за сялянамi права на сервтуты. Пасля 1864 г. калi пастанне станавiлася сё больш аддаленай гiстарычнай падзеяй урад спынi уступкi сялянству.
Ужо канцы 60-х гг. мясцовая адмiнiстацыя прапанавала выпадках несупадзення памера надзела сялян у сапрадансцi i паводле выкупнога акту браць за аснову памер падзелу адпаведнага выкупнога акту, што фактычна пазбаляла беларускiх сялян права на iх дарэформены надзел.
Сялянам прапановалася заключаць пагадненнi з памешчыкамi аб перадачы iх лiшка зямлi супраць выкупных дакумента за дадатковыя выкупныя плацяжы. У такiм выпадку, складася дадатковы акт. У выпадку, калi землеладальнiк не пагаджася на вяртанне зямлi, то яе адразалi карысць памешчыка.
На рубяжы 70-80 гг. урад зно правё некаторую гнуткасць у сялянскiм пытаннi i лiчы некаторыя бескрыдныя для памешчыка патрабаваннi сялян.
Не парушаючы право памешчыка у канцы 70-80-х гг. XIX ст. была зменена падатковая сiстэма, устанолены абавязковы выкуп зямлi для сiх сялян. За мэтай змяншэння малазямелля спрабавалi стварыць умовы для перасялення сялян на вольныя землi i арганiзаваць крэдыт для набыцця зямлi. Акрамя таго, прадугледжывалася лiквiдацыя сервтута i ладкаванне зямельнага пытання для дробных катэгорый сельскага насельнiцтва. У 1882 г. бы створаны Сялянскi пазямельны банк з мэтай арганiзацыi крыдыту для сялян, аказання дапамогi набыццi зямлi. У 1886 г. у Мiнску было адчынена аддзяленне гэтага банку, што з вялiкай надзеяй было сустрэта лiберальнымi коламi мясцовага грамадства. Аднак не вельмi выгадна было карыстацца паслугамi банку нават заможным сельскiм жыхарам. З-за вялiкiх працэнтных ставак дорага абыходзiлася зямля, купленая праз банк, у парананнi з яе рынкавым коштам.
Сяляне былi абцяжараны вялiкiм выкупнымi плацяжамi i подацямi. У сувязi з гэтым неаднаразовы здымалася пытанне аб спiсаннi нядоiмак. 21 лютага 1884 г. бы прыняты закон, паводле якога знiжалiся выкупныя плацяжы з сялян Магiлёскай i беларускiх павета Вiцебскай губерня. Па закону 18 мая 1882 г. у Расiйскай iмперыi паступова адмянялася падушная подаць10.
У 70-90-х гадах у адносiнах да сялянства для карысцi памешчыка праводзiлася палiтыка стрымлiвання паперызацыi вёскi, ускладення адрыву ад зямлi сялянства, захавання сельскай грамады. На гэта былi нацэлены закон 14 снежня 1893 г. аб неадчужэннi сялянскiх надзельных зямель i закон аб сельскагаспадарчых рабочых ад 12 чэрвеня 1896 г. якiя часткова аднавiлi пазаэканамiчную залежнасць сялян ад памешчыка.
Такiм чынам, у залежнасцi напружанасцi польскага нацыянальна-вызваленчага руху i палiтычнай сiтуацыi краiне змянiлася палiтыка i адносiны рада дачыненнi розных сацыяльных груп, перш за сё сялянства i дваранства — зычайна супрацьлеглай залежнасцi. Хаця незалежна ад веравызнання дваранства заставалася ва радавай палiтыцы аснонай сацыяльнай апорай.
Спіс крыніц і літаратуры
-
Российское законодательство X – XX вв.: В 9 т. М., 1989, 1991, 1994. Т. 7-9.
-
Сборник правительственных распоряжений по водворению русских землевладельцев в Северо-Западном крае. Вильно, 1970.
-
Хрестоматия по истории Белоруссии. С древнейших времен до 1917 г. Мн., 1977.
-
Грыбко I.Л. Рэфармаванне гарадскога кiравання Беларусi ў 70-80-я гг. XIX ст.// Гiстарычная навука ў Белдзяржунiверсiтэце на рубяжы тысячагоддзяў. Мат. рэсп. навук.-практ. канф. Мн., 2000. С.91-95.
-
Самбук С.М. Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX в. Мн., 1980.
-
Гісторыя Беларусі. У 2-х частках. Ч. 2. XIX-XX стст. Курс лекцый// Пад рэд. Брыгадзіна П.І., Ладысева У.Ф. і інш.-Мн., 2002.
-
Гісторыя Беларусі. У 2-х частках. Ч. 2. Люты 1917 – 2000 гг.// Пад рэд. Новіка, Марцуля.-Мн., 2000.
-
Гісторыя Беларусі ў кантэксце Еўрапейскай цывілізацыі.// Пад рэд. Сосны У.А.-Мн., 2005.
-
Навучальны дапаможнік па гісторыі Беларусі.//Ходзін С.М., Яноўскі А.А. і інш.-Мн., 2001.
1 Российское законодательство X – XX вв.: В 9 т. М., 1989, 1991, 1994. Т. 7-9.
2 Самбук С.М. Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX в. Мн., 1980.
3 Грыбко I.Л. Рэфармаванне гарадскога кiравання Беларусi ў 70-80-я гг. XIX ст.// Гiстарычная навука ў Белдзяржунiверсiтэце на рубяжы тысячагоддзяў. Мат. рэсп. навук.-практ. канф. Мн., 2000. С.91-95.
4 Российское законодательство X – XX вв.: В 9 т. М., 1989, 1991, 1994. Т. 7-9.
5 Гісторыя Беларусі. У 2-х частках. Ч. 2. XIX-XX стст. Курс лекцый// Пад рэд. Брыгадзіна П.І., Ладысева У.Ф. і інш.-Мн., 2002.
6 Гісторыя Беларусі. У 2-х частках. Ч. 2. Люты 1917 – 2000 гг.// Пад рэд. Новіка, Марцуля.-Мн., 2000.
7 Российское законодательство X – XX вв.: В 9 т. М., 1989, 1991, 1994. Т. 7-9.
8 Хрестоматия по истории Белоруссии. С древнейших времен до 1917 г. Мн., 1977.
9 Гісторыя Беларусі ў кантэксце Еўрапейскай цывілізацыі.// Пад рэд. Сосны У.А.-Мн., 2005.
10 Навучальны дапаможнік па гісторыі Беларусі.//Ходзін С.М., Яноўскі А.А. і інш.-Мн., 2001.















